Sayıştay TSK’yı Denetler Mi?
Bazen hayat, bizi öyle bir yere getirir ki, durup “Ya, bu işler nasıl dönüyor?” diye düşünmeden edemeyiz. İzmir’de bir kafede arkadaşlarla otururken, kahvelerimizi yudumlarken, birden kafama dank etti: “Sayıştay TSK’yı denetler mi?” Hani şu devletin bütçesini denetleyen Sayıştay. Yani, devleti denetleyen bir kurumun, kendi denetlemesi gereken ordunun harcamalarına nasıl yaklaşacağını kimse sormamış mı? Sorulmamış. Ama biz soralım, değil mi? Yani… ne de olsa bazen iç sesimize kulak vermek gerek.
Sayıştay ve TSK: Aynı Oda, Farklı Dünyalar
Bir düşünün, Sayıştay TSK’yı denetler mi sorusunun cevabı belki de şu şekilde başlar: Evet ama biraz sıkıcı olabilir. Çünkü bu mesele aslında çok daha derinlere iniyor. Bir yanda devlete ait harcamaların düzgün olup olmadığını sorgulayan Sayıştay, diğer yanda ise ulusal güvenlik adına çalışan bir ordu var. Aralarında adeta bir denetim savaşı var gibi.
İç Ses:
“Şu an ben ne yapıyorum? Neden Sayıştay’ın ve TSK’nın ilişkisini sorguluyorum? Kim bilir belki de devlet harcamalarının ne kadar verimli olduğunu öğrenmek isteyen vatandaşın rolünü üstleniyorum, baksanıza ne kadar eğlenceli!”
Dış Ses:
Evet, iç sesimle de bazen böyle başa çıkıyorum. Neyse, konumuza geri dönelim.
Sayıştay TSK’yı Denetler Mi? Yani… Nasıl Denetler?
Sayıştay, aslında devlete bağlı tüm kamu harcamalarını denetlemekle görevli bir kurum. Hedef, kamu kaynaklarının verimli ve doğru bir şekilde kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek. Ancak bu harcamalar sadece belediyelerle sınırlı değil. Devletin en kritik yapılarından biri olan Türk Silahlı Kuvvetleri de, askeri harcamalarına dair bir kontrol mekanizmasına sahiptir. Ama burada işin iç yüzü biraz farklı.
TSK, özellikle ulusal güvenlik ve strateji gereği birçok alanda gizlilik esasına dayanır. Yani, “Tüm harcamalarınız buradadır, buyurun inceleyin!” demek pek mümkün olmuyor. Gerçekten de denetim yapılması gereken bir alan olsa da, Sayıştay’ın bu konuda nasıl bir rol oynadığı genellikle tartışmalı bir konu. Kafamızda şekillenen soruları bir kenara koyup, en iyisi biraz mizahi bir yaklaşımla bu meseleyi çözmeye çalışalım.
“Sayıştay, TSK’yı Denetleyebilir Mi?” Sorusu Çekişmeli Bir Maç Gibi
Hadi bunu biraz daha somutlaştırayım. Diyelim ki Sayıştay bir gün, “Bugün TSK’yı denetleyeceğiz!” diye karar aldı. Hadi bakalım, ne olacak? Sayıştay uzmanları TSK’ya girecek, “Komutanım, bu yıl kaç topçu mermisi aldınız? Bu yeni radarın bütçesi ne kadar?” diye sormaya başlayacaklar.
Bir Sayıştay uzmanı ve TSK Komutanı arasında geçen diyalog:
Sayıştay Uzmanı:
“Sayın Komutan, bu yılki bütçenizde ne gibi harcamalar yaptınız? Şunlar nereye gitti?” (ellerinde devasa raporlar)
Komutan:
“Yani, biz bu harcamaları… işte… nasıl anlatsak… Hem güvenlik, hem strateji, hem de… sürpriz unsurlar! Anladınız mı?”
Sayıştay Uzmanı:
“Hı, yani, sürprizli harcama demek oluyor. Tamam! Anlaşıldı, buyurun devam edin.”
Bu diyaloğu düşündükçe, Sayıştay’ın TSK’yı denetleme sürecinin ne kadar karmaşık olabileceğini daha iyi anlıyorum. Belki de olay tamamen ‘gizlilik’ üzerine kurulmuş. Ve bu işin içine, güvenlik gerekçesiyle müdahale etmek çok daha zor hale geliyor.
Denetim ve Devletin Sırları
Bir başka açıdan bakıldığında, bu denetim meselesi devletin iç işleyişine dair de bir soru işareti oluşturuyor. Hani, devletin “devlet sırrı” diye tabir ettiği birçok konu var ya, TSK’nın harcamaları da çoğu zaman bu kapsama giriyor. Sayıştay’ın, bu bilgileri ne derece inceleyebileceği ve şeffaflık açısından nasıl bir yol izleyebileceği, gerçekten çözülmesi gereken karmaşık bir mesele.
İç Ses:
“Evet, doğru. Ama hadi bunu biraz daha neşeli bir şekilde düşünelim: Sayıştay denetimi değil de, TSK’nın kendi içindeki komutanların birbirlerini denetlediği bir sistem olsa nasıl olurdu? Bence daha eğlenceli olurdu!”
Dış Ses:
Bunu hiç düşünmemiştim, ama aslında komik olabilirdi.
Sonuç: Herkesin Rolü Farklı
Sonuç olarak, Sayıştay TSK’yı denetler mi sorusunun cevabı hem karmaşık hem de oldukça siyasi. Gerçekten de denetim olmasına rağmen, bu denetim genellikle sınırlı ve daha çok bürokratik düzeyde kalıyor. Ancak bunun yanında, TSK’nın içindeki denetim mekanizmaları da oldukça güçlü. Bu da, Sayıştay’ın dışarıdan yaptığı denetimlere ek olarak, TSK içindeki kontrolün ne kadar sıkı olduğunu gösteriyor.
İç Ses:
“Bir dahaki sefere daha ciddi konularda kafa yormak yerine, ‘Sayıştay TSK’yı denetler mi?’ gibi soruları ciddiye alıp biraz daha espri yapmayı planlıyorum. Hem ben de rahatlarım, hem de her şey daha anlaşılır olur.”
Dış Ses:
Her şeyin bir zamanı var, ama bu yazıyı okuyan herkes Sayıştay ve TSK ilişkisini biraz daha farklı düşünecektir, değil mi?